วิ่งโซน 2 หรือ Zone 2 training คือ การวิ่งที่ความหนักเบาถึงปานกลาง ให้หัวใจเต้นราว 60–70% ของอัตราการเต้นหัวใจสูงสุด (Max HR) ในนาฬิกาวิ่งจะแสดงเป็น heart rate zone 2 ถ้าวัดด้วยความรู้สึก คือ วิ่งไปคุยไปได้เป็นประโยค หายใจทางจมูกได้เกือบตลอด และรู้สึกว่าวิ่งต่อได้อีกนาน
คำว่า "โซน" มาจากการแบ่งความหนักตาม ชีพจร เป็น 5 ระดับ จากเบาสุดถึงหนักสุด โซน 2 เป็นระดับที่สองนับจากล่าง เบากว่าที่คนส่วนใหญ่คิดไว้มาก (อ่านภาพรวมทั้ง 5 ระดับได้ที่ heart rate zone คืออะไร)
สิ่งที่ทำให้โซน 2 พิเศษ คือ เป็นความหนักสูงสุดที่ร่างกายยังใช้ออกซิเจนผลิตพลังงานได้ทัน ไขมัน จึงเป็นเชื้อเพลิงในสัดส่วนสูง กรดแล็กติกไม่สะสม และไม่ล้าจนต้องพักหลายวัน คุณจึงวิ่งได้นานและวิ่งได้บ่อย ซึ่งเป็นสองอย่างที่ทำให้ร่างกายพัฒนา
มือใหม่ที่ผมสอนเกือบทุกคน รู้สึกเหมือนกันในสัปดาห์แรกว่า "ช้าจนน่าอาย" นี่คือสัญญาณว่าคุณทำถูกแล้ว
นักวิ่งระดับโลกก็ใช้หลักนี้ งานของ Stephen Seiler (2010) ที่ศึกษาการซ้อมของนักกีฬาความทนทานชั้นนำ พบว่าราว 80% ของเวลาซ้อมเป็นความหนักต่ำ อีกราว 20% เท่านั้นที่หนัก
ได้ แต่ไม่ใช่เพราะโซน 2 เป็น "โซนเดียวที่เผา ไขมัน" อย่างที่หลายคนเข้าใจ ระหว่างวิ่งโซน 2 ไขมัน เป็นเชื้อเพลิงในสัดส่วนสูงก็จริง แต่น้ำหนักจะลดก็ต่อเมื่อพลังงานที่ใช้ทั้งวันมากกว่าที่กิน
จุดแข็งของโซน 2 สำหรับคนอยากลด ไขมัน จึงอยู่ที่ ทำได้นาน 45–60 นาทีโดยไม่ทรมาน และทำได้เกือบทุกวัน พลังงานที่ใช้สะสมทั้งสัปดาห์จึงสูง แถมไม่กระตุ้นความหิวแรงเท่าการซ้อมหนัก คนน้ำหนัก 70 กก. เดินชัน หรือวิ่งเบา 45 นาที ใช้พลังงานราว 300–450 กิโลแคลอรี ทำ 5 วันต่อสัปดาห์ ร่วมกับกินน้อยกว่าที่ใช้วันละ 300–500 กิโลแคลอรี จะลดได้ราวครึ่งกิโลต่อสัปดาห์ ซึ่งเป็นอัตราที่ไม่เด้งกลับ (ถ้าเป้าหมายหลักคือลดพุง ดู วิ่งวันละกี่นาทีถึงลดพุงได้จริง)
คำถามที่เจอบ่อยที่สุดคือ โซน 2 หัวใจเต้นเท่าไหร่ คำตอบขึ้นกับอายุ กรอกอายุด้านล่าง แล้วจะได้ช่วงของคุณทันที
คิดเองก็ได้ ใช้ 2 ขั้น:
ตัวอย่าง อายุ 35 ปี Max HR = 185 โซน 2 = 111–130 ครั้ง/นาที
| อายุ (ปี) | Max HR (220 − อายุ) | โซน 2 (ครั้ง/นาที) |
|---|---|---|
| 20 | 200 | 120–140 |
| 25 | 195 | 117–137 |
| 30 | 190 | 114–133 |
| 35 | 185 | 111–130 |
| 40 | 180 | 108–126 |
| 45 | 175 | 105–123 |
| 50 | 170 | 102–119 |
| 55 | 165 | 99–116 |
| 60 | 160 | 96–112 |
| 65 | 155 | 93–109 |
| 70 | 150 | 90–105 |
สูตร 220 − อายุ เป็นค่าเฉลี่ย คนจริงคลาดได้ราว ±10 ครั้ง ถ้าคุณออกกำลังกายสม่ำเสมอ ให้ใช้สูตร Karvonen ที่นับ ชีพจรขณะพัก ด้วย จึงสะท้อนความฟิตของคุณมากกว่า
ตัวอย่าง อายุ 35 ปี ชีพจรขณะพัก 65: (185 − 65) × 0.6 + 65 = 137 และ × 0.7 + 65 = 149 โซน 2 จึงเป็น 137–149 ครั้ง/นาที ตัวเลขจะสูงกว่าสูตรแรก คนที่เพิ่งเริ่มหรือห่างการออกกำลังกายนาน ให้ใช้สูตรแรกไปก่อน (ดูวิธีวัด ชีพจรขณะพัก ให้ถูกได้ที่ อัตราการเต้นของหัวใจตามอายุ)
ทำไมนาฬิกาแต่ละยี่ห้อบอก heart rate zone 2 ไม่ตรงกัน? เพราะบางรุ่นคิดแบบสูตรแรก บางรุ่นคิดแบบ Karvonen บางรุ่นประเมินจากการวิ่งของคุณ ตัวเลขจึงต่างกันได้ 10–15 ครั้ง ไม่มีอันไหนผิด เลือกวิธีเดียว ตั้งอายุ และ ชีพจรขณะพัก ในนาฬิกาให้ถูก แล้วใช้วิธีเดิมไปตลอด
ไม่ต้องรู้ว่า โซน 2 หัวใจเต้นเท่าไหร่ ก็ใช้ความรู้สึกได้ และแม่นพอสำหรับคนส่วนใหญ่ เช็ก 3 อย่างนี้ระหว่างวิ่ง
ถ้ามีอุปกรณ์ สายคาดอกแม่นที่สุด นาฬิกาข้อมืออาจเพี้ยนเมื่อเหงื่อออกมากหรือใส่หลวม เซนเซอร์ที่ราวจับของลู่วิ่งใช้สุ่มเช็กได้ ถ้าตัวเลขกับความรู้สึกขัดกัน ให้เชื่อความรู้สึกไว้ก่อน
ไม่มี เพซ ที่ถูกสำหรับทุกคน เพราะ เพซ Zone 2 ขึ้นกับความฟิต มือใหม่ส่วนใหญ่อยู่ที่ 8–10 นาทีต่อกิโลเมตร (6–7.5 กม./ชม. บน ลู่วิ่งไฟฟ้า) ส่วนคนที่วิ่งประจำ มักช้ากว่า เพซ มาราธอนของตัวเองราว 1–2 นาทีต่อกิโลเมตร
วิธีหา เพซ ของคุณ: เริ่มที่ ความเร็ว ในตาราง วิ่ง 5–10 นาทีให้ ชีพจร นิ่ง แล้วปรับขึ้นหรือลงทีละ 0.2–0.5 กม./ชม. จน ชีพจร อยู่กลางช่วงโซน 2 ของคุณ จด ความเร็ว นั้นไว้ใช้ครั้งต่อไป
| ความเร็ว บนลู่วิ่ง | เท่ากับ เพซ | มักเป็นโซน 2 ของ |
|---|---|---|
| 6.0 กม./ชม. | 10:00 นาที/กม. | มือใหม่ น้ำหนักตัวเยอะ (วิ่งเหยาะสลับเดิน) |
| 6.5 กม./ชม. | 9:14 นาที/กม. | มือใหม่ |
| 7.0 กม./ชม. | 8:34 นาที/กม. | มือใหม่ที่วิ่งต่อเนื่อง 20 นาทีได้แล้ว |
| 7.5 กม./ชม. | 8:00 นาที/กม. | คนที่วิ่งมาแล้ว 1–2 เดือน |
| 8.0 กม./ชม. | 7:30 นาที/กม. | คนที่วิ่งประจำ |
| 9.0 กม./ชม. | 6:40 นาที/กม. | คนที่วิ่ง 5–10K สบาย |
| 10.0 กม./ชม. | 6:00 นาที/กม. | คนที่ซ้อมฮาล์ฟ-ฟูลมาราธอน |
บนลู่วิ่งให้ตั้งความชัน 1% ไว้ตลอด จะใกล้เคียงการวิ่งข้างนอกที่มีลมต้าน
เจอบ่อยมากในมือใหม่และคนน้ำหนักเยอะ แค่วิ่งเหยาะ ชีพจร ก็ขึ้นไปโซน 3–4 แล้ว อย่าฝืน ให้เปลี่ยนเป็นเดินเร็วบน ลู่วิ่งไฟฟ้า แล้วเพิ่มความชัน จน ชีพจร เข้าโซน 2 ได้ประโยชน์เหมือนวิ่งโซน 2 แต่แรงกระแทกที่เข่าน้อยกว่ามาก
| ระดับ | ความเร็ว | ความชัน | เวลา |
|---|---|---|---|
| เริ่มต้น | 4.5–5 กม./ชม. | 3–6% | 20–30 นาที |
| กลาง | 5–5.5 กม./ชม. | 6–10% | 30–45 นาที |
| ฟิตขึ้น | 5.5–6 กม./ชม. | 10–12% | 45–60 นาที |
สองข้อที่ต้องจำ: เพิ่มความชันก่อนเพิ่มความเร็ว และอย่าจับราวโหนตัว เพราะขาจะทำงานน้อยลง ชีพจร จะต่ำกว่าความจริง เมื่อ เดินชัน 12% ได้สบาย 45 นาที ค่อยลองวิ่งเหยาะอีกครั้ง (เทคนิคการใช้ความชันเพิ่มเติม: ออกกำลังกายบน ลู่วิ่งไฟฟ้า ปรับชันให้ได้ผล)
ขั้นต่ำที่เห็นผลคือ ครั้งละ 30 นาที สัปดาห์ละ 3 ครั้ง จากนั้นเลือกตามเป้าหมาย
| เป้าหมาย | ต่อครั้ง | ต่อสัปดาห์ |
|---|---|---|
| สุขภาพ หัวใจ ความดัน | 30–45 นาที | 4–5 ครั้ง |
| ลด ไขมัน | 45–60 นาที | 4–6 ครั้ง + คุมอาหาร |
| วิ่ง 5–10K ให้สบายขึ้น | 30–60 นาที | 3–4 ครั้ง + ซ้อมเร็ว 1 ครั้ง |
| ฮาล์ฟ-ฟูลมาราธอน | 45–90 นาที + วันยาว 90–150 นาที | 4–6 ครั้ง |
ต้องทำโซน 2 อย่างเดียวไหม? ไม่ต้อง ถ้าเป้าหมายคือวิ่งเร็วขึ้น ให้ใช้หลัก 80/20 คือ เวลาซ้อมราว 80% เป็นโซน 2 อีกราว 20% เป็นการซ้อมหนักอย่าง interval หรือ HIIT สัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง โซน 2 คือฐาน ส่วน HIIT คือตัวเร่ง ที่ได้ผลดีเมื่อมีฐานแล้ว และต้องพักราว 48 ชั่วโมงหลังทำ (เทียบละเอียดได้ที่ Cardio vs HIIT เลือกแบบไหนดี)
สิ่งที่สำคัญกว่าจำนวนนาทีคือ ความต่อเนื่อง สัปดาห์ละ 4 ครั้งติดกัน 3 เดือน ได้ผลกว่าซ้อมหนักวันละ 2 ชั่วโมงแล้วหายไปครึ่งเดือน
ตารางฝึก 8 สัปดาห์ นี้ สำหรับคนที่ยังวิ่งต่อเนื่อง 20 นาทีไม่ได้ ทุกครั้งให้เดินวอร์มอัป 5–10 นาที และเดินคูลดาวน์ 5 นาที
| สัปดาห์ | ทำอะไร | เวลาในโซน 2 | ครั้ง/สัปดาห์ |
|---|---|---|---|
| 1–2 | เดินเร็ว 3 นาที สลับวิ่งเบา 1–2 นาที (หรือ เดินชัน ทั้งหมด) | 20–25 นาที | 3 |
| 3–4 | วิ่งเบาต่อเนื่อง เดินเมื่อชีพจรเกินโซน | 30 นาที | 3–4 |
| 5–6 | วิ่งเบาต่อเนื่องในโซน 2 | 40–45 นาที | 4 |
| 7–8 | วันยาว 1 ครั้ง + วันสั้น 3 ครั้ง | 50–60 นาที (วันยาว) | 4–5 |
ตัวอย่างสัปดาห์ที่ 6: จันทร์ พัก · อังคาร วิ่งโซน 2 40 นาที · พุธ เวทช่วงล่าง 30 นาที · พฤหัส วิ่งโซน 2 40 นาที · ศุกร์ พักหรือเดินเบา · เสาร์ วิ่งโซน 2 45 นาที · อาทิตย์ ปั่นจักรยาน หรือ เดินชัน 40 นาที
กติกาเดียวของตารางนี้: ชีพจร เกินขอบบนเมื่อไหร่ ลด ความเร็ว หรือเดินทันที ไม่ต้องรักษา เพซ ถ้าจบสัปดาห์ที่ 8 แล้ววิ่ง 60 นาทีได้สบาย แปลว่าคุณมีฐานพร้อมฝึกความเร็วแล้ว ขั้นต่อไปอ่าน เทคนิควิ่งให้เร็วขึ้น หรือถ้าจะลงงานวิ่ง ดู ตารางซ้อมมาราธอน 5K ถึงฟูล
วัดผลยังไง: ทุกสัปดาห์ จดความเร็วเฉลี่ยกับชีพจรเฉลี่ยของวันที่วิ่งนานที่สุด ถ้า ความเร็ว เท่าเดิม แต่ ชีพจร ต่ำลง หรือ ชีพจร เท่าเดิม แต่ ความเร็ว ขึ้น แปลว่าได้ผลแล้ว
วิ่งกลางแจ้งในอากาศร้อนชื้น ชีพจรหลุดโซนง่าย แดด เนิน และลมทำให้หัวใจเต้นสูงขึ้นทั้งที่ความเร็วเท่าเดิม ลู่วิ่งไฟฟ้า ที่บ้านล็อก ความเร็ว และความชันได้คงที่ ฝึกได้ทุกวัน ไม่ต้องรอฟ้าเปิด
เครื่องคาร์ดิโอทั้ง 3 แบบใช้ฝึกโซน 2 ได้ เลือกตามร่างกายและสิ่งที่ชอบ
ถ้ายังเลือกไม่ถูก ผมเปรียบเทียบไว้ให้แล้วใน ลู่วิ่งไฟฟ้า ยี่ห้อไหนดี เทียบ 20 รุ่น แยกตามงบและการใช้งาน สำหรับผู้สูงอายุ ดูเพิ่มที่ ลู่วิ่งไฟฟ้า สำหรับผู้สูงอายุ
โซน 2 ปลอดภัยสำหรับคนส่วนใหญ่ แต่กลุ่มนี้ควรคุยกับแพทย์ก่อนเริ่ม เพราะสูตรตามอายุอาจใช้กับคุณไม่ได้
หยุดทันทีและพบแพทย์ ถ้าเจ็บแน่นหน้าอก หน้ามืด ใจสั่นผิดจังหวะ หรือหายใจไม่ทัน แม้ลด ความเร็ว แล้ว
heart rate zone 2 ขึ้นกับอายุ คิดง่าย ๆ จาก (220 − อายุ) × 0.6 ถึง 0.7 เช่น อายุ 30 ปี = 114–133 ครั้ง/นาที อายุ 40 ปี = 108–126 ครั้ง/นาที อายุ 50 ปี = 102–119 ครั้ง/นาที
สำหรับคนส่วนใหญ่ไม่ใช่ ชีพจร 150 จะเป็นโซน 2 ได้ก็ต่อเมื่ออายุน้อยมากและฟิตมาก เช่น คนอายุ 30 ปี โซน 2 อยู่ที่ 114–133 ครั้ง/นาที ชีพจร 150 จึงเป็นโซน 3 แล้ว ถ้ารู้สึกว่ายังคุยได้สบายที่ 150 ให้ลองคิดด้วยสูตร Karvonen ซึ่งนับ ชีพจรขณะพัก ด้วย และถ้าอยากรู้ว่า โซน 2 หัวใจเต้นเท่าไหร่ สำหรับอายุของคุณ ใช้เครื่องคำนวณด้านบนได้เลย
ได้ เพราะความหนักต่ำและฟื้นตัวเร็ว แต่แนะนำให้มีวันพักหรือวันเบามากอย่างน้อย 1 วันต่อสัปดาห์ และสลับเป็น เดินชัน หรือปั่นจักรยานบางวัน เพื่อลดแรงกระแทกซ้ำที่เข่าและข้อเท้า
นับ เพราะโซน 2 วัดจาก ชีพจร ไม่ได้วัดจากท่าทาง เดินเร็ว เดินชัน ปั่นจักรยาน หรือเครื่องเดินวงรี ถ้าชีพจรอยู่ในช่วงโซน 2 ก็ได้ผลแบบเดียวกัน ข้อสังเกตคือ ตอนปั่นชีพจรมักต่ำกว่าตอนวิ่งเล็กน้อยที่ความเหนื่อยเท่ากัน
ไม่จำเป็น การวิ่งตอนท้องว่าง อาจใช้ ไขมัน ระหว่างวิ่งมากขึ้นเล็กน้อย แต่ไม่ได้ทำให้ ไขมัน ลดมากกว่าในระยะยาว ถ้าวิ่งเกิน 60 นาที หรือรู้สึกหน้ามืด ให้กินของว่างเบา ๆ อย่างกล้วยครึ่งลูกก่อนวิ่ง
ได้ และเป็นวิธีที่นักวิ่งระยะไกลส่วนใหญ่ใช้ เมื่อฐานแอโรบิกดีขึ้น ความเร็ว ที่ ชีพจร โซน 2 จะค่อย ๆ ขยับขึ้นเอง โดยมากเห็นชัดใน 2–3 เดือน หลังจากนั้นค่อยเพิ่มการซ้อมเร็วสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง
ช่วงแรกกล้ามเนื้อและข้อต่อยังไม่ชินกับการเคลื่อนไหวนาน ๆ จึงล้าก่อนหัวใจ ให้ลดเวลาลงเล็กน้อย สลับเดิน และเพิ่มเวทเทรนนิ่งขาสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง ถ้าเหนื่อยผิดปกติทุกครั้ง ให้เช็กการนอน อากาศ และน้ำที่ดื่มด้วย
วิ่งโซน 2 ไม่ได้ยาก แค่ต้องยอมช้า สามขั้นที่ต้องทำคือ หา zone 2 heart rate ของคุณจากเครื่องคำนวณด้านบน ยึด ชีพจร แทน เพซ และทำตาม ตารางฝึก 8 สัปดาห์ สัปดาห์ละ 3–5 ครั้ง ถ้าวิ่งแล้วหัวใจพุ่ง ให้ เดินชัน ถ้าเข่าไม่ไหว ให้ปั่นจักรยาน ทุกทางพาไปถึงผลเดียวกัน ถ้าเป้าหมายคือลด ไขมัน ให้ทำครั้งละ 45–60 นาที คู่กับคุมอาหาร
Author: โค้ชปูแน่น — ACE-CPT | แชมป์วิ่งระดับชาติและนานาชาติ | CEO Real Gym Safari World
บทความนี้เป็นข้อมูลการออกกำลังกายทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มโปรแกรมใหม่
แหล่งอ้างอิง:
Login and Registration Form